छत्रपती शिवराय, स्वामी विवेकानंद यांचे हिंदुत्व आणि आजचे हिंदुत्व – एक विचार
आजच्या राजकीय, सामाजिक आणि डिजिटल वातावरणात सर्वाधिक चर्चिला जाणारा विषय म्हणजे “हिंदुत्व”. राजकारण, समाजकारण आणि सोशल मीडियामध्ये मोठ्या प्रमाणात या शब्दाचा वापर होताना दिसतो. मात्र, इतिहासातील ज्या महान व्यक्तींना आपण हिंदुत्वाचे रक्षणकर्ते आणि प्रेरणास्थान मानतो, त्यांचे हिंदुत्व आणि आज काही ठिकाणी मांडले जाणारे हिंदुत्व हे खरोखरच एकसारखे आहे का, हा विचार करण्यासारखा प्रश्न आहे.
छत्रपती शिवाजी महाराजांचे हिंदुत्व हे सर्वसमावेशक, न्यायप्रिय आणि मानवतावादी होते. त्यांनी हिंदू धर्माचे रक्षण केले, परंतु कधीही इतर धर्मांविषयी द्वेषाची भावना बाळगली नाही. त्यांच्या सैन्यात आणि प्रशासनात अनेक मुस्लिम सरदार व अधिकारी महत्त्वाच्या पदांवर कार्यरत होते. त्यांनी मशिदी, दरगाह आणि इतर धार्मिक स्थळांचा आदर केला. अनेक मशिदी आणि दरगाहांना त्यांनी जमिनी व देणग्या दिल्याचे ऐतिहासिक पुरावे आजही उपलब्ध आहेत. त्यांच्या दृष्टीने धर्म म्हणजे लोकांचे संरक्षण, न्याय आणि स्वराज्याची स्थापना होय.
आजही छत्रपती शिवरायांचे विचार आणि त्यांचे हिंदुत्व सर्व समाजघटकांना प्रेरणा देणारे ठरते. त्यांच्या भगव्या ध्वजापुढे विविध धर्म, जाती आणि समाजातील लोक आदराने नतमस्तक होतात.
स्वामी विवेकानंदांनी देखील हिंदुत्वाला संकुचित धार्मिक चौकटीत न पाहता त्याला सार्वभौम मानवी मूल्य म्हणून मांडले. त्यांच्या मते हिंदू धर्म हा सहिष्णुता, बंधुता आणि सर्व धर्मांचा सन्मान करणारा धर्म आहे. “सर्व धर्म हे सत्याकडे जाणारे वेगवेगळे मार्ग आहेत,” असा त्यांचा स्पष्ट संदेश होता.
जगतगुरू संत तुकाराम महाराजांनी आपल्या अभंगांमधून समाजाला एकतेचा आणि मानवतेचा संदेश दिला. त्यांनी कधीही कोणत्याही धर्माचा द्वेष केला नाही. ईश्वर आणि अल्लाह हे एकाच परमसत्याची वेगवेगळी नावे असल्याचा भाव त्यांच्या रचनांमधून दिसून येतो.
अल्लाह देवे, अल्लाह दिलावे ।
अल्लाह दातू, अल्लाह खिलावे ॥
अल्लाह बिगर नाही कोये ।
अल्लाह करे सो ही होये ॥१॥
महाराष्ट्रातील अनेक संत आणि सूफी संतांनी धर्मभेद न करता मानवतेचा संदेश दिला. स्वतःच्या धर्माचे पालन करताना इतर धर्मांचाही आदर करावा, अशीच शिकवण त्यांनी समाजाला दिली.
मात्र, आजच्या काळात काही राजकीय आणि सामाजिक घटक हिंदुत्वाचा वापर दोन समाजांमध्ये विरोध, वाद आणि द्वेष निर्माण करण्यासाठी करताना दिसतात. सोशल मीडिया आणि राजकीय व्यासपीठांवर हिंदुत्वाच्या नावाखाली अनेकदा ध्रुवीकरणाचे राजकारण केले जाते. यामुळे समाजात परस्परांबद्दल अविश्वास आणि दुरावा निर्माण होण्याची शक्यता वाढते.
स्वतःच्या प्रसिद्धीसाठी काही लहान-मोठे राजकीय नेते आणि कार्यकर्ते भडकावू वक्तव्ये करताना किंवा समाजमाध्यमांवर आक्षेपार्ह भाषा वापरताना दिसतात. अशा प्रवृत्तींमुळे समाजात तणाव वाढू शकतो आणि सामाजिक सलोखा धोक्यात येऊ शकतो.
खरे हिंदुत्व म्हणजे शक्ती, सहिष्णुता, न्याय, मानवता आणि सर्वांना सोबत घेऊन चालण्याची वृत्ती. संत तुकाराम महाराज, छत्रपती शिवाजी महाराज आणि स्वामी विवेकानंद यांनी दाखवलेला मार्ग हा समाजाला जोडणारा, एकत्र आणणारा आणि राष्ट्राला बळकट करणारा होता; विभागणारा नव्हता.
आज गरज आहे ती या महान व्यक्तींच्या विचारांचा खरा अर्थ समजून घेण्याची आणि त्यांच्या आदर्शांमधून प्रेरणा घेण्याची. जर आपण त्यांच्या शिकवणुकीचा स्वीकार केला, तर हिंदुत्व हे समाजाला जोडणारे, परस्पर सन्मान वाढवणारे आणि देशाला अधिक मजबूत करणारे मूल्य ठरू शकते.
प्रश्न असा आहे — कोणते हिंदुत्व श्रेष्ठ आहे?
इतिहासातील समन्वय, सहिष्णुता आणि सर्वसमावेशकतेवर आधारित हिंदुत्व, की आज काही ठिकाणी पाहायला मिळणारे संघर्ष आणि ध्रुवीकरणावर आधारित हिंदुत्व?
याचे उत्तर प्रत्येकाने स्वतःच्या विवेकाने शोधण्याची गरज आहे.
blog आवडला तर नक्की शेअर करा.
पुरोगामी समजल्या जाणाऱ्या महाराष्ट्रात कट्टरता जिंकली